Tausiyah Hijrah Keluarga (Memperbaiki Diri, Menguatkan Rumah Tangga, dan Menjaga Generasi)

Admin June 17, 2026 Tausiyah,

Hijrah Keluarga
(Memperbaiki Diri, Menguatkan Rumah Tangga, dan Menjaga Generasi)


الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى أَشْرَفِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ، سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ. أَمَّا بَعْدُ.

Ibu-ibu yang dirahmati Allah, alhamdulillah kita kembali dipertemukan di bulan Muharram, bulan pertama dalam kalender Hijriyah. Ketika memasuki tahun baru Hijriyah, ingatan kita selalu kembali pada kisah hijrah Rasulullah ﷺ dari Makkah ke Madinah.

Namun Ibu-ibu, di zaman sekarang, hijrah bukan berarti kita harus pindah rumah apalagi pindah suami. Hijrah yang paling penting saat ini adalah perpindahan dari keburukan menuju kebaikan. Rasulullah ﷺ bersabda:

وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ

"Orang yang berhijrah (yang sebenarnya) adalah orang yang meninggalkan apa yang dilarang Allah." (HR. Bukhari)

Maka dari itu, momen Muharram ini adalah waktu yang sangat tepat untuk melakukan Hijrah Keluarga. Ada 4 langkah hijrah yang akan kita bahas hari ini.

I. HIJRAH PRIBADI: Mulailah dari Diri Sendiri

Sering kali kita gampang sekali menuntut: "Anakku kok susah dibilangin ya", "Suamiku kok nggak peka ya", atau "Tetanggaku kok julid ya". Kita ingin semua orang berubah, tapi lupa satu hal: merubah diri sendiri dulu. Allah SWT mengingatkan kita dalam Al-Qur'an:

إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ

(Innallaha laa yughaiyiru maa biqawmin hattaa yughaiyiruu maa bi-anfusihim)
"Sesungguhnya Allah tidak akan mengubah keadaan suatu kaum sampai mereka mengubah keadaan diri mereka sendiri." (QS. Ar-Ra'd: 11)

Mari kita muhasabah (evaluasi) diri kita, Bu:

  • Apakah shalat kita sudah tepat waktu, atau sering nunggu sinetron iklan dulu?
  • Apakah kita lebih banyak bersyukur, atau lebih banyak ngresula (mengeluh)?

Kadang kita rajin menyapu dan mengepel rumah sampai mengkilap, tetapi lupa membersihkan hati. Padahal hati yang bersihlah yang akan melahirkan keluarga yang damai.

II. HIJRAH LISAN: Menjaga Mulut, Menjaga Persaudaraan

Di lingkungan RT, kerukunan itu nomor satu, Bu. Dan tahukah Ibu, perselisihan antar tetangga itu jarang gara-gara rebutan harta, tapi paling sering gara-gara lidah yang tidak dijaga.

Ghibah, adu domba, menyebarkan gosip tanpa tabayyun (cek kebenaran), itu penyakit lisan. Kadang satu pesan di grup WhatsApp bisa merusak persaudaraan yang dibangun bertahun-tahun. Nabi ﷺ berpesan:

مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ

"Barangsiapa beriman kepada Allah dan hari akhir, hendaklah berkata baik atau diam." (HR. Bukhari & Muslim)

Rumus Sederhana Menjaga Lisan:
Sebelum bicara atau ngetik di WA, tanyakan 3 hal: Benarkah? Perlukah? Baikkah? Kalau tidak memenuhi tiga syarat tersebut, mending diam. Karena diam itu tidak perlu minta maaf.

III. HIJRAH RUMAH TANGGA: Membangun Surga dari Rumah

Ibu-ibu, rumah bukan sekadar bangunan bata dan semen. Rumah adalah madrasah (sekolah) pertama bagi anak-anak kita. Banyak rumah yang gedong bertingkat tapi rasanya panas (tidak tenang). Sebaliknya, banyak rumah sederhana tapi rasanya bak surga karena dihiasi iman dan kasih sayang.

Tiga kunci rumah tangga berkah:

  1. Saling Menghargai: Jangan pelit bilang: Terima kasih, Maaf, dan Tolong kepada suami dan anak.
  2. Mengurangi Kemarahan: Sering kali masalah sepele (kayak handuk ditaruh di kasur) jadi perang dunia karena emosi meledak. Ingat pesan Rasulullah ﷺ yang sangat singkat tapi berat:
    لَا تَغْضَبْ وَلَكَ الْجَنَّةُ

    "Jangan marah, maka bagimu surga." (HR. Thabrani)

  3. Membiasakan Dzikir dan Doa: Rumah yang sering dibacakan Al-Qur'an akan terasa sejuk. Biasakan mengajak anak bershalawat atau ngaji walau hanya beberapa ayat.

Keutamaan Sasi Muharram (Asyura)

Ibu-ibu jamaah rahimakumullah, sapunika kita sampun mlebet wonten wulan Muharram. Wulan niki sanes wulan sembarangan. Muharram niku salah siji saking papat wulan sing dimulyake Gusti Allah utawi asyhurul hurum. Ibarate toko, Muharram niki lagi musim diskon pahala besar-besaran. Nek Ibu-ibu krungu diskon neng mall mawon langsung mlayu, mosok niki diskon saking Gusti Allah mboten semangat?

Gusti Allah sampun dawuh wonten Al-Quran Surat At-Tawbah ayat 36:

إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُوْرِ عِنْدَ اللهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِيْ كِتٰبِ اللهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمٰوٰتِ وَالْأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ؕ ذٰلِكَ الدِّيْنُ الْقَيِّمُ ۙ فَلَا تَظْلِمُوْا فِيْهِنَّ أَنْفُسَكُمْ

Artosipun: Saktemene cacahe sasi ing ngarsane Allah iku ana rolas sasi, ing sajrone ketetapane Allah nalika Panjenengane nyiptakake langit lan bumi, ing antarane ana patang sasi sing dimulyakake. Iku dadi tatanan agama sing jejeg, mula sira kabeh aja nganiaya awakmu dhewe ing sajrone sasi sing papat iku.

Lha, Ibu-ibu, sasi Muharram niki wulan suci. Mboten angsal nganiaya awak dewe. Ojo nambah dosa, ojo kakehan ngrasani tonggo. Nek ngrasani tonggo niku dosane luwih abot nek dilakoni pas Muharram. Dadi nek lambene wis gatel pengen ngrasani, langsung dijait mawon nggih? Utawi langsung moco istighfar sing kathah.

Wonten sasi Muharram niki, amalan sing paling utami niku napa? Inggih punika siyam utawi puasa. Kanjeng Nabi Muhammad SAW dawuh:

أَفْضَلُ الصِّيَامِ بَعْدَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللهِ الْمُحَرَّمُ

Artosipun: Puasa sing paling utama sakwise puasa Ramadhan yaiku puasa ing sasi Gusti Allah, yaiku Muharram.

Utamane siyam Asyura tanggal sedoso Muharram. Fadhilahe nopo? Saget ngelebur dosa setahun sing kepengker. Masya Allah! Bayangne Bu, mung puasa sedino, dosane setahun ilang. Napa mboten untung niku? Tapi nggih dosane niku duso cilik-cilik, nek duso gede nggih kudu tobat nasuha. Ojo kok mentang-mentang bar puasa Asyura, terus ngrasani wong maneh, alasane: "Kan dosaku wis lunas wingi". Mboten angsal nggih Bu.

Sakderenge tanggal sedoso, disunnahke nggih puasa tanggal songo Muharram sing jenenge puasa Tasu’a. Tujuane nopo? Supados mboten sami kalih tiyang Yahudi. Dados awake dewe niki pengikut Kanjeng Nabi, nggih kudu beda. Nek mboten kuat sedino muput amargo asam lambung utawi faktor U (umur), nggih ampun dipaksa sanget, tapi diusahake sing paling apik.

Kisah Nabi Musa ing dinten Asyura:
Wonten setunggal kisah hikayat sing mulyo sanget pas tanggal sedoso Muharram niki. Inggih punika kisahsipun Nabi Musa as. Nalika semanten Nabi Musa lan kaumipun dipun kejar-kejar dening Raja Fir’aun sing sombong banget. Fir’aun niku rumoso dadi pangeran, lha kok mati kelelep neng segara.

Pas niku Nabi Musa lan pengikute kepentok segoro merah. Kaume wis wedi, "Waduh Musa, awak dewe bakale ketangkep iki!". Tapi Nabi Musa tenang, beliau yakin pitulungane Allah bakal teko. Nabi Musa banjur ngetukake tongkate menyang segara, lan segara niku nyigar dadi dalan. Nabi Musa selamet, Fir’aun lan balane mati kabeh kelelep. Kedadean agung niku pas tanggal sedoso Muharram. Mangkane kita disunnahke puasa minangka wujud syukur dateng Gusti Allah.

Hikmahe nopo? Sepira gedhene masalahmu, segedhe opo wae utangmu, nek Allah wis kerso nulungi, segara wae iso nyigar, opomaneh mung segara masalah urusan pawon. Sing penting yakin karo Gusti Allah.

Salajengipun amalan liyane napa? Inggih punika nyenengake keluarga. Wonten kitab I’anatut Thalibin juz kalih halaman rongatus enem niku disebutake:

مَنْ وَسَّعَ عَلَى عِيَالِهِ فِي يَوْمِ عَاشُورَاءَ وَسَّعَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي سَائِرِ سَنَتِهِ

Artosipun: Sapa wonge sing jembarake nafkah (nyenengake) keluargane ing dina Asyura, moko Allah bakal njembarake rezekine wong mau saksuwene setahun kabeh.

Niki lho Bu, dalile. Dados tanggal sedoso Muharram mangke, bapak-bapak dikandani, "Mas, niki enten haditse, nek njenengan mundutke aku daster anyar utawi perhiasan pas Asyura, rezekine njenengan bakal lancar setahun." Tapi nggih ojo kebangeten nggih Bu, ojo njaluk mobil Alphard nek bapake mung kerja serabutan. Sing penting niku mangan sing rada enak sithik saking biasane, nggo nyenengake anak lan bojo. Nek teng Jawi biasane wonten tradisi Bubur Suro. Niku nggih sae, tujuane sedekah lan syukur.

Lajeng, ojo lali amalan nyantuni anak yatim. Ngelus sirahe anak yatim ing tanggal sedoso Muharram niku pahalane gedhe sanget. Saben sak lembar rambut sing mbok elus, Gusti Allah bakal ngangkat drajatmu. Dados Muharram niki wulane kasih sayang. Ampun dadi wulan medeni. Wonten sing matur Muharram niku sasi Suro, sasi sing angker, mboten angsal mantu, mboten angsal pindah omah. Niku mboten bener nggih Bu. Kabeh sasi niku apik, nanging Muharram niku sasi sing istimewa. Ojo wedi karo sasi, wedio karo sing nggawe sasi.

IV. HIJRAH MENDIDIK ANAK: Menyelamatkan Generasi

Anak-anak adalah amanah. Perintah menjaga keluarga ini sangat tegas disebutkan Allah:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا

"Hai orang-orang yang beriman, peliharalah dirimu dan keluargamu dari api neraka." (QS. At-Tahrim: 6)

Zaman sekarang tantangannya ngeri, Bu. Dulu anak takut dimarahi bapaknya, sekarang anak lebih takut kehabisan kuota dan baterai HP! Hati-hati, jangan sampai HP lebih sering diajak bicara daripada ibunya, atau TikTok lebih didengar daripada nasehat bapaknya.

Kisah Ringan:
Ada ibu-ibu curhat, "Anak saya kok susah banget disuruh ngaji ya?" Eh setelah diselidiki, pas nyuruh anaknya ngaji, ibunya malah asyik scroll Instagram. Anak itu peniru terbaik, Bu. Mereka lebih banyak melihat teladan daripada mendengar perintah.

Berikan tiga bekal utama ini pada anak:

  1. Aqidah: Kenalkan pada Allah sejak dini. Jangan cuma pintar buka YouTube, tapi ajarin kenal Masjid.
  2. Akhlak: Ajarin sopan santun, cium tangan, pamit, dan hormat pada tetangga. Ilmu setinggi langit kalau nggak punya adab, nggak ada berkahnya.
  3. Ibadah: Jangan nunggu anak dewasa baru disuruh shalat. Kalau sudah telat, jadinya kaku.

V. SYI'IR DAN SHOLAWAT PENYEJUK HATI

Nah, biar nggak ngantuk, mari kita sholawatan dulu Bu. Sambil meresapi makna hijrah keluarga ini.

Sholatulloh salamulloh...
'Ala Thoha Rosulillah...
Sholatulloh salamulloh...
'Ala Yasin Habibillah...

(Bisa dilanjut dengan syi'ir Jawa bersama jamaah):

Ayo ibu-ibu podo dandani ati,
Ojo seneng rasan-rasan saben wengi,
Bojo mulih kerjo ayo dilayani,
Ben uripe berkah lan diridhoi.

Anak putu ayo podo didongani,
Sabar ngadepi zaman sing koyo ngene iki,
HP lan internet kudu diawasi,
Ben akhlake apik, dadi kebanggaan hati.

PENUTUP & KESIMPULAN

Ibu-ibu yang dirahmati Allah,
Bulan Muharram mengajarkan bahwa perubahan besar selalu dimulai dari langkah kecil. Mari kita niatkan berhijrah:

  • Dari malas menjadi rajin ibadah.
  • Dari mudah marah menjadi penyabar.
  • Dari rumah yang sepi, menjadi rumah yang riuh dengan bacaan Al-Qur'an.
  • Dari sekadar membesarkan anak, menjadi mendidik anak menuju surga.

"Anak yang saleh tidak lahir dari keluarga yang sempurna tanpa cela, tetapi lahir dari orang tua yang mau terus belajar dan memperbaiki diri."

Mari kita tutup pengajian ini dengan doa, semoga Allah memperbaiki diri dan keluarga kita.

اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لَنَا دِينَنَا الَّذِي هُوَ عِصْمَةُ أَمْرِنَا، وَأَصْلِحْ لَنَا دُنْيَانَا الَّتِي فِيهَا مَعَاشُنَا، وَأَصْلِحْ لَنَا آخِرَتَنَا الَّتِي فِيهَا مَعَادُنَا، وَأَصْلِحْ لَنَا أَهْلَنَا وَذُرِّيَّاتِنَا، وَاجْعَلْنَا مِنَ الصَّالِحِينَ

"Ya Allah, perbaikilah urusan agama kami, perbaikilah dunia kami tempat kami mencari penghidupan, perbaikilah akhirat kami tempat kami kembali, perbaikilah keluarga dan keturunan kami, serta jadikan kami termasuk hamba-hamba-Mu yang saleh."

Aamiin Ya Rabbal 'Alamin.
وَالسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَكَاتُهُ

Bagikan: